De VVD gelooft dat werken loont. Niet alleen financieel — werk geeft structuur, zingeving en eigenwaarde. Dat is geen beleidskeuze, het is een overtuiging geworteld in liberale kernwaarden: vrijheid, verantwoordelijkheid, sociale rechtvaardigheid.
Maar wat als AI en robotisering die overtuiging onder druk zet?
Juridische analyse, financiële rapportage, programmeren, medische diagnostiek — beroepen die tot voor kort buiten bereik van automatisering leken worden nu geraakt door generatieve AI. Daarnaast staat de zelfrijdende auto om de hoek en komen humanoïde robots razendsnel op. Dat gaat beroepen in alle sectoren ingrijpend veranderen. In kranten, op LinkedIn en in boardrooms klinkt dezelfde vraag: wat doet dit met onze arbeidsmarkt, met onze banen, met de manier waarop we ons bestaan opbouwen? Die vraag leeft — en terecht.
Het sociale contract onder druk
Het Nederlandse sociale contract rust op een impliciete afspraak: de samenleving investeert in jou van geboorte tot je eerste stappen op de arbeidsmarkt, jij bent daarna vrij en verantwoordelijk voor je eigen leven — met een vangnet bij tegenslag. Daarna ga je met pensioen dat deels gedurende je werkzame leven gespaard is en deels collectief bekostigd is.
AI raakt die afspraak op twee momenten. Voor jongeren die nu de arbeidsmarkt betreden: is een startkwalificatie nog een solide springplank als de beroepen waarvoor je bent opgeleid sneller veranderen dan het onderwijs kan bijhouden? En voor mensen midden in hun loopbaan: als je vak structureel verandert of verdwijnt, is omscholen dan realistisch — en wie draagt daarvoor de verantwoordelijkheid?
Tegelijkertijd heeft Nederland een demografisch tekort. De zorg, het onderwijs en tal van maatschappelijke sectoren schreeuwen om mensen. Werk verdwijnt in de ene hoek van de economie — maar er is elders meer dan genoeg te doen. De vraag is hoe we die twee bewegingen op elkaar afstemmen.
Vijf richtingen, één liberale vraag
Er zijn geen eenvoudige antwoorden. Een negatieve inkomstenbelasting — Friedmans idee uit 1962 — zou de armoedeval elimineren en de bureaucratie van het toeslagenstelsel doorbreken. Arbeidstijdverkorting zou de productiviteitswinst van AI delen met werknemers — minder uren, maar wel behoud van inkomen en zingeving. Investering in maatschappelijk werk zou zingeving en productiviteit combineren. Omscholing helpt, maar de vraag is hoe je het organiseert en wie het draagt.
Alle richtingen impliceren een waardenkeuze: wat is de rol van de overheid, wat is de verantwoordelijkheid van het individu, hoeveel ongelijkheid is liberaal acceptabel?
Waarom de VVD dit debat moet voeren
De liberale traditie — van Hayek tot Friedman tot Dahrendorf — biedt rijker materiaal dan het huidige debat suggereert. De VVD kan dit debat voeren vanuit eigen waarden, in plaats van te reageren op voorstellen van anderen.
Daarom start het Thematisch Netwerk Economische Zaken en Innovatie van de VVD een denktank. Zes maanden, maximaal twaalf deelnemers, kick-off in Den Haag. Het einddocument wordt een beleidsadvies richting de VVD-fractie én een basis voor een publiceerbaar standpunt.
We zoeken deelnemers met concrete inhoudelijke expertise — in arbeidsmarkteconomie, AI en technologie, fiscaliteit en sociale zekerheid, HR, zorg of onderwijs, of liberale politieke filosofie. Affiniteit met het VVD-gedachtegoed is een vereiste. Politieke interesse alleen is niet voldoende — we zoeken mensen die vanuit eigen vakkennis een bijdrage kunnen leveren aan de inhoudelijke vragen.
De centrale vraag: wat betekent "werk moet lonen" als AI structureel werk overneemt — en hoe herijkt de VVD haar visie op werk, inkomen en zingeving zonder haar liberale kernidentiteit te verliezen?
Die vraag verdient een serieus antwoord. We gaan het zoeken.
Op dit moment zijn we de startnotitie en praktische informatie aan het afronden. Heb je interesse, wil je meedoen of (vrijblijvend) meer weten? Lees alvast de concept-startnotitie via onderstaande link. Mogelijk veranderen de details dus nog. Zodra de startnotitie definitief is zal deze op dezelfde link gedeeld worden. Deelname vraagt een investering van gemiddeld een paar uur per week over een periode van zes maanden — flexibel in te plannen rondom je eigen agenda.